Een gesprek met: Hesdy Lonwijk

leestijd: 18 minuten

Onze hoofdredacteur Nicole Sanches sprak met regisseur Hesdy Lonwijk over zijn webdocu Geboeid: een interactieve verbeelding van de geschiedenis die licht werpt op de strijd en overleving van tot slaafgemaakten in Suriname. Ook sprak hij over de veerkracht van de Marrons die hij tot zijn voorouders mag noemen, het moment suprême in hedendaags activisme en over wat hij leest en kijkt om geïnspireerd te blijven. 

Hoe is het proces van de webdocu Geboeid verlopen en wie had je in gedachten toen je het maakte?

Ik werd gevraagd vanuit de redactie van EO en ik was in eerste instantie best wel huiverig. Natuurlijk wilde ik iets maken over het slavernijverleden. Maar ik kijk ook altijd naar wie de betrokken partijen zijn. Hilversum is een wit bolwerk dat (mij als maker) niet meteen uitnodigt om mee samen te werken. Het is ook onveilig omdat, op het moment dat jij dat als zwarte maker daar binnenstapt, je meteen veel moet uitleggen waaronder ook jezelf. Je hebt daardoor al gauw het gevoel dat je je moet verdedigen in de keuzes die je wilt maken. En dat je daarin alsnog wordt overstemd. Met name, als het oncomfortabel wordt, als het pijn gaat doen, als het mensen niet lekker zit. Je zit dan in een keer tegenover een meerderheid. Aan de andere kant: wanneer je wel eindverantwoordelijke bent en je jouw veto ergens over uitspreekt, kan ook dat in je nadeel werken. Ik heb daarom bij het EO project dit allemaal meteen als onderwerp aangekaart en gevraagd onder welke voorwaarden het gemaakt ging worden. Gelukkig stonden ze heel erg open voor het werkproces en wilden ze mij en Aspha Bijnaar daarin volgen. Dat was de eerste horde ik nam. Maar dan houdt het niet op, want je blijft nog steeds corrigeren en bijsturen op dingen die later in het proces gebeuren. Maar, ze waren on board. 

We wilden een breed publiek bereiken, wit en zwart en alle kleurschakeringen daartussen, geschoold en niet geschoold. Ik ben begonnen bij de vraag: wat is de film die ik zou willen zien? Daar begin ik altijd mee, ook nu met mijn eerste speelfilm. De (fictieve) documentaire waarin de tot slaafgemaakten aan het woord komen en ik ze kan horen praten over hun gevoel was nog niet gemaakt. We horen ze niet over hun gevoel praten omdat die emotie hun menselijk zou maken. Destijds in slavernij was het juist zaak om ze als producten neer te zetten. Daar wilde ik dus tegenin gaan. 

Daarnaast besefte ik, dat net als met de tweede wereldoorlog, of de genocide in Congo, die keiharde data van slachtoffers zo groots is dat maar weinig mensen zich er een voorstelling van kunnen maken. Daar kun je moeilijk met je gevoel bij. Ik koos er daarom voor om van macro naar micro gaan: het moesten persoonlijke verhalen worden.  

Ik wilde daarmee juist laten zien dat dit mensen waren met een leven; een hele hoop van hen hadden uiteraard een volwaardig leven voordat de slavernij begon. Ook dit wilde ik laten doorschemeren: dat de geschiedenis van de slaafgemaakten niet begon met de slavernij… vandaar ‘slaafgemaakt’.

Nu ik erover nadenk: eigenlijk zit ik te wachten op de film die gaat over de periode daarvoor. De film die eindigt met de witte mensen die het land opkomen. En dat we dan een film hebben gezien over het leven aan de West-Afrikaanse kust. Goed, voor nu nog een stap te ver. 

Bij het researchen kom je als eerste de gruwelverhalen tegen en het zijn er intens veel ook. Mijn respect bleef groeien in de wetenschap dat zij al deze ellende überhaupt overleefd hadden. Tegelijkertijd maakte het mij ook intens verdrietig. Maar ik moest ondanks dat alles natuurlijk gewoon blijven schrijven en deadlines halen. De verhalen schreven uiteindelijk zichzelf maar de emotie die het bij me losmaakte maakte het moeilijk. Soms dacht ik voor inspiratie aan mijn moeder en dan vroeg ik mij af wat zij in een bepaald geval gedaan zou hebben. Ik dacht ook aan mijn oma, die Aucaans is. Het is een grote verantwoordelijkheid om op de stoel van je voorouders te gaan zitten maar het voelde alsof ze via mijn ouders en grootouders hun verhaal aan mij toevertrouwden.

In de serie Geboeid: terug naar de plantage zien we hoe Dwight van van de Vijver samen met 3 anderen op zoek gaan naar informatie over hun voorouders, bijvoorbeeld via de slavenregisters. Is het oprakelen van informatie over je voorouders iets wat jij belangrijk vindt? 

Daar heb ik wel behoefte aan, maar mijn behoefte gaat veel verder dan de plantage. Mijn familie is Marron dus it’s not a pretty story, ik weet dat ik veel gruwel verhalen ga tegenkomen. Maar er is ook meer. Ik wil graag weten uit welk gedeelte van West Afrika ze kwamen en hoe het leven daar was. En dat is niet omdat ik mijn Marron-voorouders tekort doe, ik ben hartstikke trots op ze. Maar dat andere gedeelte trekt nu net iets harder aan me. 

Het is een grote verantwoordelijkheid om op de stoel van je voorouders te gaan zitten maar het voelde alsof ze via mijn ouders en grootouders hun verhaal aan mij toevertrouwden.

Wat wil je meegeven aan nieuwe kijkers van Geboeid?

Misschien een aloude cliché maar er is geen heden zonder verleden. Ik zie het zo: de geschiedenis houdt nooit op met bestaan. Op het moment dat wij hier praten zijn we letterlijk geschiedenis aan het maken want alles wat ik een half uur geleden heb gezegd is in principe geschiedenis. Uiteraard niet perse belangwekkende geschiedenis, maar toch. Ik vind het bizar dat er een gedachtegang heerst waarin men doet alsof de mensheid uit een ei voortkomt. Dat we daarmee losstaan van de geschiedenis. Men wil zo graag ontkennen wat er gebeurd is dat men er dan maar van maakt dat het lang geleden is. Daardoor hoeft men niet de uitkomst onder ogen te zien van die basis die er toendertijd is gelegd. Mensen willen het vooral niet zien maar een groot gedeelte van de bevolking ervaart wel degelijk de gevolgen van die geschiedenis. Dat daardoor het systeem niet hun voordeel werkt. Voor een aantal uit die groep is de kennis empowering maar voor de meesten is het een  ‘hebi’ (last), letterlijk een trauma dat ze vaak nog onbewust meedragen. En hoe minder bewust je hiervan bent, hoe meer het je in de weg kan staan. 

Enfin, in het beginstadium van het maakproces lag de nadruk sterk op de worsteling: al mijn verhalen liepen in het begin allemaal heel erg slecht. De gruwel, de horror en het lijden is wat vooral naar voren kwam. En op een ochtend werd ik wakker en toen besefte ik ineens: Maar ik ben hier toch? Gek dat ik het alleen maar daarover heb, terwijl ik er ben. Ik ben het levende bewijs dat niet alleen maar een verhaal kan zijn over slachtoffers. Maar eigenlijk… eigenlijk ook een verhaal over mensen die iets hebben overwonnen. Ik ben hier, ondanks en dankzij. Toen wist ik waar Geboeid over moest gaan: een verhaal over veerkracht, resilience, vechtlust. Het leidde automatisch tot een andere ontwikkeling van de verhalen. Ik beschreef nog steeds de gruweldaden maar ik liet ook zien hoe mensen dat overleefden, de kracht die sommigen van hen uitstraalden en de manier waarop zij anderen inspireerden. Daarmee had ik de lijn te pakken van de geschiedenis waarlangs ik wil lopen, waaraan ik me vastklamp. Ook nu. Want als je social media opent en je ziet dat er nog steeds mensen gelynched worden, dat agenten mensen vermoorden op klaarlichte dag, gefilmd door hun eigen bodycams; als dat jouw eigen narratief wordt, dan kun je eigenlijk alleen maar lijden. Dat kan niet anders want het is traumatisch. Maar er zijn natuurlijk ook genoeg voorbeelden waarin je het tegenovergestelde ziet van lijden: zwarte mensen die ‘winnen’.  Let wel: dit is geen ontkenning van white supremacy, want dat is er. Maar er zijn genoeg zwarte mensen die zich ondanks het systeem, omhoog werken. En dat is het verhaal van onze voorouders. Dat soort verhalen moeten we meer zien, van mensen die tegen de stroom in kunnen gaan en zich niet klein laten krijgen. Dat is de reden waarom wij als zwarte mensen hier nog zijn. Die gedachte of beter nog, levensinstelling gaat ons vooruit helpen. We moeten aandacht blijven geven aan al het lijden, maar vanuit een narratief die empowering is. Als we het hebben over George Floyd: het beeld dat je eigenlijk van George Floyd moet laten zien is het beeld van de vader die hij was voor zijn kind, iemand die idolaat was van zijn dochter. Dat was het belangrijkste in zijn leven. Dat is het beeld dat ons kracht kan geven. En niet het beeld van die politieagent die z’n knie op z’n… weet je wel? Dat beeld past teveel in het narratief van de witte man: iemand die superieur is en de zwarte man die lijdt. Beeldvorming matters

Als ik me nu uitspreek en daarmee mijn eigen ruiten ingooi en nooit meer een baan krijg, so be it. Maar ik wil dat mensen bewust raken zodat mijn dochter, wanneer het moment komt dat zij besluit ergens binnen te lopen voor bijvoorbeeld een baan, er niet meer gezegd kan worden “wir haben es nicht gewusst”.

Je bent vader geworden. Ben je door de geboorte van je dochter anders tegen dit soort kwesties aan gaan kijken?

Ik voelde het natuurlijk al, met het creëren van Geboeid. Maar ik denk dat het allemaal inderdaad op z’n plek viel met haar geboorte. Ik wens niemand toe wat ik heb meegemaakt en net zoals elke generatie dat heeft, heb ik nu ook mijn voornemen: het stopt bij mij. Wat ik nu doe, doe ik voor een groot gedeelte ook voor haar. Als ik me nu uitspreek en daarmee mijn eigen ruiten ingooi en nooit meer een baan krijg, so be it. Maar ik wil dat mensen bewust raken zodat mijn dochter, wanneer het moment komt dat zij besluit ergens binnen te lopen voor bijvoorbeeld een baan, er niet meer gezegd kan worden “wir haben es nicht gewusst”. Ik wil dat zij zich vrijelijk kan ontplooien en dan niet binnen de beperking van wat men ‘tolerantie’ noemt. Op een persoonlijk vlak heeft dit me teruggebracht bij mezelf. In die zin dat ik besef dat het een illusie is dat ik de wereld kan veranderen. Maar ik kan wel haar wereld veranderen, ik kan thuis beginnen. En ik heb zelf ook nog werk te doen. Het is heus niet zo dat ik omdat ik een zwarte man ben ik daaraan ontkom. Er is genoeg werk voor mij te verrichten om ervoor te zorgen dat mijn dochter kan opgroeien tot een volwaardige vrouw omdat ze een goed voorbeeld heeft gezien in haar vader. En juist het besef dat ik invloed heb op haar wereld helpt mij ook om weg te gaan van al dat grote waarvan niet zeker weet of ik er invloed op heb. Thuis kan ik ervoor zorgen dat we die erfenis in gereedheid brengen, met zoiets simpels als een boekenkast, met inhoud uiteraard. 

Wat is het eerste boek dat je aan haar geeft? 

Anton de Kom, Wij slaven van Suriname. Voor mij is dat het begin, dat zou het moeten zijn voor iedereen, ook al zijn er meerdere perspectieven. Dit is het boek waarin een persoonlijke beschrijving aanwezig is, naast ook de feitelijke vastlegging van wat er is gebeurd. Maar ook belangrijk in het boek is de veerkracht die we bij Anton de Kom zelf zien. Want hoe anders word je een man die uiteindelijk vrijwillig besluit om je in te zetten voor de strijd voor een ander? Hij hoefde niet bij het verzet te gaan. Hij voelde dat het moest, van zichzelf. Hij was tegen onrecht periodt. En daarin schuilt een ontzettende veerkracht. Het is meer dan alleen heldendom om zich in te zetten voor de zaak van de joodse mensen, in zijn situatie was dat next level. Maar daarnaast zijn er nog heel veel andere boeken, waaronder kinderboeken zoals de boeken van Brian Elstak, de verhalen van Anansi die wat kindvriendelijker zijn en die we nu alvast kunnen delen. Maar het allereerste serieuze boek zal zijn Wij slaven van Suriname

Op de foto: Mapa (Hesdy Lonwijk privé collectie)

De foto van Mapa

In de grote schoolvakantie gingen we naar het dorp van mijn oma in het binnenland van Suriname. Ik was een jaartje of zes oud. Ik had een bepaald ritueel: het eerste wat ik deed was naar de kamer rennen waar mijn broer en ik sliepen en in de hangmat gaan liggen, want ik keek er echt uit om in de hangmat te slapen. Dan ging ik in die hangmat liggen en draaide ik me om zodat ik ondersteboven lag. Dat vond ik zo leuk, om door het spleetje heen te kijken. En terwijl ik zo lag, kon ik dat gevoel van die plek weer pakken voordat ik weer uit de hangmat sprong, omdat mijn oma en mijn vader al snel gingen vissen. Zij gingen dan met een korjaal de kreek af om te vissen en ik zwaaide ze uit. Mijn oma en ik hadden een afspraak met elkaar, nooit afgesproken maar het was gewoon zo: ik mocht als eerste een vis aanwijzen, waarvan ik wilde dat ze die voor mij ging bakken. Die vis ging ze boven het vuurtje speciaal voor mij bakken. En terwijl ze dat deed kreeg ik de nadrukkelijke waarschuwing van mijn moeder om geen eten aan te nemen van vreemden. En ik sloeg dat advies van mijn moeder in de wind. Want meteen daarna liep ik het paadje over naar de overkant van het huis, daar stond een hutje. En dan ging ik op een bankje zitten wachten en niet lang erna kwam er een oude man naar buiten, met spierwit haar. Hij werd Mapa genoemd en ik vond hem magisch. Spierwit haar, een pangi en hele grote, helderbruine ogen. Hij sprak in het Aucaans zoals Aucaans moet zijn, ik verstond er weinig van. Ik zat dan te wachten op het bankje voor zijn hut. Hij wat dingen tegen me, waarop ik “ja” knikte. Hij liep dan vervolgens naar binnen om minuten later met eten naar buiten te komen. Voor mij: fruit, jackfruit, cassave. En daar, op dat bankje was dan altijd mijn eerste maaltijd. Jaren later, zie ik in de kast van mijn vader ineens een foto liggen van Mapa. 

beeld: Hesdy Lonwijk privé collectie

Dus ik vraag aan mijn vader: wat doet die foto van Mapa hier, hoe kom jij hieraan? Mijn vader zegt: “Hoe bedoel je, wat doet die foto hier? Waarom zou ik geen foto hebben van mijn eigen opa?” Ik was zo verbaasd. Want dat betekende dat hij mijn grootopa is. Dat is nooit hardop gezegd, dat die oude man waar ik vanzelf zo naar toe trok en waarmee ik onverklaarde band had, mijn eigen grootopa is. Ik ben zijn achterkleinkind. Hij wist het misschien, maar ik niet. Ik voelde me gewoon aangetrokken tot die plek. Het hoorde voor mij bij het ritueel. Toen viel heel veel op z’n plek. Een klein voorbeeld is het uiterlijke kenmerk dat ik lichtbruine ogen, net als mijn vader en mijn oma. Dat heb ik dus van mijn grootopa. Het is iets heel kleins, maar ik zag daarmee hoe dingen worden doorgeven, of het nou fysiek of intuïtief is. Ik hoop dat er met dat gegeven ook een zaadje is geplant in mij: ik ben hier dankzij hun. Die foto, besef ik me nu, moet ik uitvergroten en aan de muur hangen. Het verleden en het heden komen daarin samen. 

Er is een bewuste, stelselmatig en kwaadaardige verzwijging van dat deel van de geschiedenis en het leidt ertoe dat mensen niet snappen dat ik hier ben omdat zij daar waren. 

Waar leerde jij voor het eerst over de slavernijgeschiedenis?

Op school in Suriname. Ik ben in Suriname geboren en ik heb daar de lagere school en een jaar Mulo gedaan. Dat wordt hier gezien als Mavo, maar het is eerder Havo, op sommige vakken zelfs VWO-niveau want ik kon moeiteloos doorstromen naar het Atheneum toen ik hier aankwam. De geschiedenis die ik in Suriname kreeg onderwezen was de reden dat ik in de brugklas in Tilburg tijdens de geschiedenisles steil achteroverviel toen ik mijn boek opendeed en het eerste wat ik las was over ‘de Gouden Eeuw’. Ik leerde in Suriname onder andere al over wat de Spaanse Bok was en vervolgens was het ineens de Gouden Eeuw na mijn aankomst in Nederland. En ik maar bladeren, drie pagina’s naar voren, drie pagina’s terug. En ik dacht: He? Dit ligt toch niet aan mij? Ik heb mijn hand opgestoken en de leraar gevraagd, met nog een heel dik Surinaams accent: Meneer, waar is de rest? Hij liep rood aan, trok z’n schouders op. De rest van de klas keek heel glazig, zij wisten niet waar ik over had. Toen is hij verder gegaan met de les. En besef je, al die leerlingen met wie ik toen ik dat jaar zat zijn nu zelf ouders. Ik kan heel makkelijk het verband leggen tussen hoe ik met geschiedenis ben opgevoed tegenover hoe anderen in mijn omgeving zijn opgevoed met geschiedenis en daarom vanuit dat onbegrip reageren. Er is een bewuste, stelselmatig en kwaadaardige verzwijging van dat deel van de geschiedenis en het leidt ertoe dat mensen niet snappen dat ik hier ben omdat zij daar waren. 

Wat zie jij als de belangrijkste erfenis van het slavernijverleden?

Voor wie precies? Wiens erfenis? Het hele land zoals het nu is, is gebouwd op die erfenis. En we moeten ook Indonesië meenemen daarin, dus de WIC én de VOC. Het feit dat er nog steeds zoiets bestaat als een Gouden Koets met die bijbehorende afbeeldingen waar men geen afstand van kan nemen; het feit dat men zo fanatiek een volksfeest in ere wil houden vertelt mij dat men zich niet weet waar hun erfenis op gestoeld is. Of men wil het niet weten… De belangrijkste erfenis voor de witte mens is zou ik uiteindelijk simpelweg samenvatten met ‘witte superioriteit’. En ik kan mij voorstellen wat voor privilege dat moet zijn, en dat het voor de witte man en witte vrouw ontzettend empowering is. Het kwalijke daarvan is dat het ten koste gaat van andere mensen; dat je daarvoor je zwarte medemens nodig hebt is kwalijk. 

De belangrijkste erfenis voor ons is trauma, of je het nou weet of niet. Je hebt mensen die zeggen ik heb geen last van m’n kleur. En dan ik denk ik man (tjoerie), ik gun je die uitspraak hoor maar zelfs als je er zelf geen last van hebt zou je moeten beseffen dat het erkennen van andermans pijn onderdeel zou moeten zijn van wie je bent. Denken dat het trauma jou niet raakt omdat jij jezelf dat hebt wijsgemaakt is één ding. Daarmee anderen afvallen… tja. Ik geloof dat het generatietrauma zich heeft doorgezet in onze handelingen, structuren, omgangsvormen binnen onze eigen community. Ik begrijp via mijn eigen opvoeding waar lijfstraffen precies zijn ontstaan. Je kan het uiteraard niet met elkaar vergelijken in ernst maar dat er vrij vaak meteen lichamelijk gestraft wordt… waar hebben we dat al eerder gezien? Of colorism: mijn dochter heeft niet hetzelfde kroeze haar als ik. Kan ik het mensen kwalijk nemen wanneer ze naar mijn kindje wijzen en zeggen “oh, zij heeft ‘goed’ haar”. Ze bedoelen het goed, als compliment zelfs, maar het is problematisch. Het is ons trauma. Ik ga er op mijn manier mee om. Dat betekent voor mijzelf dat ik  – daar waar nodig – psychologische begeleiding zoek voor hetgeen dat zich openbaart in mijn privéleven met betrekking tot generatie-trauma. Ik moet eraan blijven werken en dat werk gaat verder dan het filmmakerschap. Misschien gaat het ook verder dan mijn kleur alleen. Het gaat over mijn menszijn en dat vergt sowieso veel werk. 

Hoe en wat herdenk je?

Ik ben net als iedereen begonnen met het moment van afschaffing van slavernij. Toen ik in Suriname woonde, was Keti Koti een nationale feestdag. Dan verzamelden we bij het standbeeld van Kwaku, bij de Zwartenhovenbrugstraat en dan was het gezellig, een feestje. Nu vind ik het veel belangrijker om voorbij die ene dag alleen te herdenken en dagelijks gestalte te geven aan wat het betekent om nu hier te zijn en te staan op de schouders van mijn voorouders. Om die reden gebruik ik het herdenken als een herinnering aan het feit dat ik het nu zo goed heb. Ontzettend goed, in vergelijking met wat zij hebben moeten verdragen. En dat het me de kans biedt om zoveel meer te doen. Ik mocht naar school terwijl mensen toen niet eens Nederlands mochten leren of hun eigen geloof mochten belijden. De geschiedenis is mijn reminder aan het verzet in het verre verleden, maar ook recente verleden. De mensen die in de jaren ‘60, ‘70, ‘80 activistisch waren moeten we ook zeker niet vergeten. Activisme is dagelijks werk en dus kan en ik wil ik mij niet beperken tot die en dag van gezelligheid alleen. Ik vind het samenkomen nog steeds heel fijn, maar voor mij persoonlijk, blijft het daar niet bij. 

Op een macronivo denk ik dat herdenken vanzelfsprekend zou moeten zijn en vooral nationaal gedaan zou moeten worden. Helaas is dit niet het geval, terwijl herdenken wel een erkenning is van wat er is gebeurt. Waarom praten we anders over een gedeelde geschiedenis? Dat was met Geboeid ook één van de uitgangspunten: een gedeelde geschiedenis erkenning van het lijden dat heeft plaatsgevonden. Ik vind dat een herdenking daarom met alle middelen ondersteund moet worden, ook financieel en dan niet met een schijntje terwijl er aan de andere kant een herdenking plaatsvindt waar de gehele koninklijke familie op af komt en waar er een veelvoud aan wordt besteed. Ik zou zeggen: Verleg de empathie die je hebt voor jezelf als slachtoffer, ook naar andere slachtoffers. 

We zijn compleet met onze fouten, met onze valse noten. Wanneer we onze menselijke tekortkomingen kunnen accepteren zijn we in wezen compleet en dus perfect. Dan klinken we zoals we moeten klinken.

De wijlen rapper Nipsey Hussle zei in een van z’n nummers “the greatest human act is to inspire”. Wie is jouw top 5 van inspirerende mensen? 

Ik zou het geen top 5 maar een lijst noemen, zonder de benummering erbij. En als die lijst al ergens begint is het bij onze voorouders. Ik kan me daar niet los van maken, ik kom niet uit een ei. Ik kan alleen maar dingen doen en roepen dankzij hun. 

Het is een eigenlijk een top 1 en daarin zijn mijn voorouders vertegenwoordigd: de marrons. Ik ben wie ik ben door hen en de strijdlust die ik in mij draag is aan mij doorgegeven. Als ik ooit zou zeggen I am not my ancestors dan is dat alleen omdat ik me niet waardig zou voelen om in hun schoenen te staan. Ik kan alleen maar dromen van zoveel moed. 

En dan volgt de rest van het lijstje. Het is eigenlijk een gezelschap van zowel Surinaams, Nederlandse als Antilliaanse als Amerikaanse schrijvers, cultuurmakers, denkers, artiesten, activisten zoals Fanon, de Kom, Nina Simone, Baldwin, Malcom X. Eigenlijk al die mensen die op hun manier hun stem hebben laten horen. Of het nou was via de pen, muziek of puur activisme, dat hele groepje. De één gaat niet boven de ander. 

En dan ook de mensen die voorop lopen in de strijd. Dan bedoel ik ook de mensen waarmee ik het niet altijd even eens ben, echt allemaal. Ik spreek mijn steun uit, we’re gonna figure it out. De burgerrechtenbeweging in Amerika loopt tientallen jaren voor op ons. Ik denk dat ze daar veel beter hebben uitgedacht wat de algemene strategie zou moeten zijn. Hier nog niet, maar ik schaar me überhaupt achter m’n zwarte medemens die z’n nek uit durft te steken en op de voorgrond treedt. Van Mitchell Esajas tot Akwasi, Jessica Abreu, jij, Shamira Raphaela met haar documentaire Ons Moederland, Brian Elstak. En ze nemen best wat risico’s daarmee. Neem nou Brian: any time of the day heeft hij zijn platform beschikbaar. Zou slecht kunnen zijn voor zijn inkomsten maar hij kiest ervoor om zich uit te spreken. En dat ook nu te blijven doen, ongeacht de consequenties. Dat geldt wel voor meer en daarom alleen al verdienen ze enorm veel respect. 

Hoe kijk je naar je toekomst als filmmaker en het werk dat je nog wil maken?

Film is nooit objectief en ik neem dan ook stelling als filmmaker. Door stelling te nemen kan ik juist nuanceren. Wat ik doe… wat ik wil doen is een stem geven aan de mensen die niet gehoord worden. Film kan een machtig medium zijn dus je hebt als maker een enorme verantwoordelijkheid. Mijn podium gebruik ik nu vooral om ownership te claimen. We staan aan het begin van een lange weg en gaan best veel fouten maken onderweg. Kafka op het strand: er zullen heel veel imperfecte noten tussen zitten. Maar ik denk dat dat het verhaal compleet maakt. Als ik mijn fouten onderken leer ik ervan. Het gaat er dan alleen nog maar om dat ik  genoeg kansen krijg onderweg zodat ik het geleerde in de praktijk mag brengen. Echte gelijkwaardigeid, zeg maar. Dat ik mag falen als maker en dan nog een kans krijg om het weer te proberen, net zoals veel andere witte makers. Maar we hebben hierin ook een eigen verantwoordelijkheid: door niet af te wachten. Door te blijven leren. Zo gaan we groeien, zo kan ik als maker blijven (mee-)groeien. 

We zijn niet Jan Slagter. We weten dat racisme niet begonnen is met George Floyd. Wij weten dat er van racisme niet pas sprake is wanneer de politie je neer schiet of etnisch profileert. We weten dat racisme institutioneel is. En dat er ruim 400 jaar aan gewerkt is. Dus dat systeem is inmiddels zo goed als perfect. Het betekent dus dat de weg lang is, ook al zijn we nu even in een versnelling aanbelandt. Maar ondanks dat moeten we positief blijven. De toekomst is nu. Mijn toekomst is nu. If not now, then when? Dit is het moment in de geschiedenis die we misschien gaan aanwijzen als het kantelpunt. Ik hoop het echt. En ondertussen onderneem ik ook actie door binnen de community samenwerkingen aan te gaan (met o.a. Leroy Niemel en Steven Alspeer). Wij gaan onszelf richten op onze eigen empowerment, mental health. Op ownership en op educatie. Welke lessen geven wij door aan de volgende generatie? Mijn vader vertelde me, toen ik net in Nederland aankwam dat ik twee keer zo hard zou moeten werken. En dat om alleen maar op dezelfde plek uit te kunnen komen. Diezelfde wijze les impliceert echter iets anders en dat is dat ik genoegen moet nemen met de helft van wat mij toekomt. Dat wil ik doorbreken. Als mijn dochter twee keer zo hard werkt, dan verdient ze ook twee keer zoveel. Dat is het streven vanaf nu.

Hesdy’s tips

Boek: Kafka op het strand, Haruki Murakami, genre magisch surrealisme.

Want: We zijn compleet met onze fouten, met onze valse noten. Wanneer we onze menselijke tekortkomingen kunnen accepteren zijn we in wezen compleet en dus perfect. Dan klinken we zoals we moeten klinken. 

Serie: Watchmen

Want: Binnen een fantasiewereld van anti-helden hebben de makers het lef gehad om de verbeelding te vertalen naar de huidige tijdsgeest om het te hebben over racisme. De serie begint met Tulsa, met de vernietiging van Black Wall Street.

Film: Spider-man: Into the Spider-verse

Want: Een hele krachtige boodschap aan onze kinderen die gaat over gelijkwaardigheid en je zelfvertrouwen mogen hebben over wat jij kan en wat jij toe te voegen hebt aan de wereld. Jouw leven, met je eigen problematiek en je eigen battles om te strijden, doet niet onder voor dat van een ander. 

Film: Les Miserables (2019)

Want: Ladj Ly, een maker, van Noord-Afrikaanse origine,  heeft eigenlijk het verhaal terug geclaimd. Deze film keert letterlijk terug naar de wijk Montfermeil waar Victor Hugo zijn verhaal situeerde en wat dus nu een banlieue is. Het is een verhaal over polarisering,maar ook empowerment en belonging. En de maker laat zien dat je dit genuanceerd kan doen, driedimensionaal.. Aanrader. 

%d bloggers liken dit: