Review: Victor Sonna | 1525

Het Van Abbemuseum bekent kleur?

beeld: Yvette Kopijn & Pim Deul

Yvette Kopijn en Pim Deul, 24 juli 2020

Afgelopen zaterdag, 18 juli jl., woonden wij de opening bij van de tentoonstelling ‘1525’ van de Eindhovense kunstenaar Victor Sonna in het Van Abbemuseum te Eindhoven. De tentoonstelling belicht zijn ontdekkingstocht naar het gedeelde slavernijverleden en toont werk dat voor het eerst samenkomt in een solotentoonstelling.

Victor Sonna (1977) werd geboren in Kameroen. Op zijn 19e kwam hij naar Nederland, op zoek naar een beter leven. Hij bezocht de Design Academy in Eindhoven, waar hij sindsdien woont en werkt. Tijdens een bezoek aan het Amerikaanse New Orleans in 2015 deed Victor een bijzondere aankoop. Hij kocht handboeien van een tot slaaf gemaakte, waarin het  nummer 152 was gegraveerd. Al was hij voordien nooit echt bezig geweest met de geschiedenis van slavernij, de aankoop van de boeien vormde het startpunt om de confrontatie aan te gaan met het slavernijverleden – en daarmee met zichzelf.

“Voorheen was ik een donker iemand die niet donker was of soms vergat dat hij donker was […] Blijkbaar had ik een manier gevonden om dat soort dingen te negeren, weg te stoppen . Omdat ik de confrontatie niet aan wilde gaan”, zegt hij daarover in een interview met het Eindhovens Dagblad (19 juli 2020).

Sonna begon aan een persoonlijke ontdekkingsreis langs o.a. Ghana en Suriname. Het resultaat: 152 kunstwerken, 6 films en 52 prints, die hij heeft verwerkt in 3 reeksen: Bleek en Stof, Suiker en Rubber, en Kaarten. Een indrukwekkende verzameling objecten, en toch willen wij enkele kanttekeningen plaatsen bij de tentoonstelling ‘1525’. 

Allereerst: het Van Abbemuseum maakt in haar collectie plaats voor het werk van Sonna op een moment dat de Black Lives Matter (BLM) beweging luid van zich laat horen. Opvallend genoeg heeft Sonna zelf geen behoefte om de straat op te gaan. Hij blijft liever toeschouwer, zegt hij in een interview in Trouw (18 juli 2020). Sonna construeert daarbij een in onze ogen oneigenlijke tegenstelling tussen polarisatie en dialoog. Volgens Sonna zouden de BLM-protesten tot polarisatie leiden, terwijl hij in zijn werk juist de dialoog zou opzoeken. Voor Sonna is de tentoonstelling vooral een oefening in hoe we onszelf in de ander tegenkomen. De vraag is evenwel: wie is hier ‘de ander’, en met wie en vanuit welk perspectief wordt hier de dialoog aangegaan? Met andere woorden: welk publiek heeft de kunstenaar primair in gedachten – en daarmee ook het museum?

beeld: Yvette Kopijn & Pim Deul

Een tweede kanttekening die wij willen plaatsen is dat de tentoonstelling ‘1525’ wordt aangekondigd binnen het kader van het platform Musea Bekennen Kleur, een platform van musea waar ook het Van Abbemuseum bij aangesloten is en dat ernaar streeft om diversiteit en inclusie duurzaam te verankeren in de museumpraktijk. Toch vielen ons juist wat betreft die museumpraktijk een aantal zaken op. Waar zijn de genodigden van kleur – in het bijzonder die van Afro-Surinaamse -en Ghanese afkomst? Is het niet hun familiegeschiedenis die in deze tentoonstelling verbeeld wordt? Verdienen zij niet een speciale plek op de opening van deze tentoonstelling?En hoe kan het dat de suppoosten niet gebriefd zijn over de kunstenaar, diens werk en de gedeelde geschiedenis die hij zichtbaar probeert te maken? Opvallend was ook de houding van de, veelal vrouwelijke, suppoosten jegens de schaarse genodigden van kleur. Zij voelden zich duidelijk niet op hun gemak in hun nabijheid, alsof zij geen bezoekers van kleur gewend zijn. Het beantwoorden van vragen bleek een pijnlijke exercitie, waarbij oogcontact met de gekleurde genodigde meermaals vermeden werd en alleen de witte mede-genodigde werd aangekeken.  

De vraag die wij hier willen stellen is: begint het verankeren van inclusie en diversiteit niet juist bij de museumpraktijk zelf: bij het betrekken van de mensen op de werkvloer bij de diversiteit en multiperspectiviteit die het museum wil uitdragen? 

Ten aanzien van de tentoonstelling zelf valt op dat er bij deze officiële opening geen welkomstwoord werd uitgesproken door een afgezant van het Van Abbemuseum, een hoogwaardigheidsbekleder of de kunstenaar zelf. Mogelijk heeft dit te maken met de voorzorgsmaatregelen die het museum moest treffen met het oog op de Coronacrisis. Toch blijft het opmerkelijk dat niet is gezocht naar een alternatieve wijze om de genodigden te verwelkomen, het hoe en waarom van deze tentoonstelling toe te lichten en de context te schetsen waarin de tentoongestelde werken begrepen moeten worden. Een eenvoudige flyer of brochure en/of een videoboodschap hadden hier uitkomst kunnen bieden. Zo’n van tevoren opgenomen boodschap had bovendien de betrokkenheid van het museum bij de thematiek van de tentoonstelling en bij de kunstenaar kunnen onderstrepen. Tijdens een persoonlijke ontmoeting met Victor Sonna hebben wij dit punt aangekaart. Sonna deelde onze mening niet en gaf aan ‘dat kunst voor zichzelf moest spreken’. Voor deze benadering valt veel te zeggen, maar het is natuurlijk wel de bedoeling dat je weet waar je naar kijkt.  

Al met al genoeg stof om te bespreken in de expertgroep van Musea Bekennen Kleur! 

Yvette Kopijn is schrijver, onderzoeker en erfgoed/educatiespecialist. Als buitenpromovenda is zij verbonden aan de Amsterdam School for Historical Studies (ASH), waar zij werkt aan een promotieonderzoek naar familie, migratie en overlevingskunst onder 3 generaties Javaans-Surinaamse vrouwen. Buiten de universiteit legde zij levensverhalen van Javaans-Surinaamse resp. Indisch/Indonesische/Molukse ouderen in het boek Stille Passanten (LM Publ. 2008) en Antara Nusa (LM Publ. 2018). Vanuit stichting Zieraad en vanuit Stichting Zieraad werkt zij aan het zichtbaar maken van ongehoorde (koloniale) verhalen en geschiedenissen. Met educatieve programma’s als Ancestors unKnown Nederland en Tracing Your Rootsnodigt zij jongeren uit om op zoek te gaan naar hun voorouders en (familie-)geschiedenis, om vanuit een stevig verankerd zelfbeeld aan hun toekomst te bouwen. Yvette Kopijn maakt deel uit van de expertgroep van Musea Bekennen Kleur.   

Pim Deul is eigenaar/oprichter van PDDLegal Adviseren & Procederen.Naast zijn juridische werkzaamhedenmaakt hij zich sterk voor ‘de zwarte zaak’. Zo is hij o.m. voorzitter van het AfroVibes Performing Arts Festival, medeoprichter van Smart Zwart Collective, een etnisch divers collectief van (invloedrijke) professionals, denkers en doeners en één van de initiatiefnemers van de Waarheid -en Transformatie Commissie, die is belast met het terugdringen van kansenongelijkheid in het onderwijs en op de arbeidsmarkt in de Amsterdamse metropool. Tenslotte is Pim Deul oprichter en curator van het kunstplatform Pimple’s Art Platform. Als kunstliefhebber gelooft hij heilig in de kracht van creativiteit als tool voor positieve identiteitsvorming onder leden van de Afrikaanse diaspora.

%d bloggers liken dit: