Onderzoek gestart op Curaçao over doorwerking van slavernij

Historici van de Radboud Universiteit starten samen met het Nationaal Archief Curaçao en de University of Curaçao Dr. Moises Da Costa Gomez een project om onderzoek te doen naar de doorwerking van slavernij in de levens van de inwoners van Curaçao tussen 1839 en 1950. Als eerste resultaat worden op 17 augustus 2020 het slavenregister en de emancipatieregisters van Curaçao gepubliceerd op de websites van de Nationale Archieven van Curaçao en Nederland.

Review: Victor Sonna | 1525

Het Van Abbemuseum bekent kleur?

beeld: Yvette Kopijn & Pim Deul

Yvette Kopijn en Pim Deul, 24 juli 2020

Afgelopen zaterdag, 18 juli jl., woonden wij de opening bij van de tentoonstelling ‘1525’ van de Eindhovense kunstenaar Victor Sonna in het Van Abbemuseum te Eindhoven. De tentoonstelling belicht zijn ontdekkingstocht naar het gedeelde slavernijverleden en toont werk dat voor het eerst samenkomt in een solotentoonstelling.

Victor Sonna (1977) werd geboren in Kameroen. Op zijn 19e kwam hij naar Nederland, op zoek naar een beter leven. Hij bezocht de Design Academy in Eindhoven, waar hij sindsdien woont en werkt. Tijdens een bezoek aan het Amerikaanse New Orleans in 2015 deed Victor een bijzondere aankoop. Hij kocht handboeien van een tot slaaf gemaakte, waarin het  nummer 152 was gegraveerd. Al was hij voordien nooit echt bezig geweest met de geschiedenis van slavernij, de aankoop van de boeien vormde het startpunt om de confrontatie aan te gaan met het slavernijverleden – en daarmee met zichzelf.

“Voorheen was ik een donker iemand die niet donker was of soms vergat dat hij donker was […] Blijkbaar had ik een manier gevonden om dat soort dingen te negeren, weg te stoppen . Omdat ik de confrontatie niet aan wilde gaan”, zegt hij daarover in een interview met het Eindhovens Dagblad (19 juli 2020).

Sonna begon aan een persoonlijke ontdekkingsreis langs o.a. Ghana en Suriname. Het resultaat: 152 kunstwerken, 6 films en 52 prints, die hij heeft verwerkt in 3 reeksen: Bleek en Stof, Suiker en Rubber, en Kaarten. Een indrukwekkende verzameling objecten, en toch willen wij enkele kanttekeningen plaatsen bij de tentoonstelling ‘1525’. 

Allereerst: het Van Abbemuseum maakt in haar collectie plaats voor het werk van Sonna op een moment dat de Black Lives Matter (BLM) beweging luid van zich laat horen. Opvallend genoeg heeft Sonna zelf geen behoefte om de straat op te gaan. Hij blijft liever toeschouwer, zegt hij in een interview in Trouw (18 juli 2020). Sonna construeert daarbij een in onze ogen oneigenlijke tegenstelling tussen polarisatie en dialoog. Volgens Sonna zouden de BLM-protesten tot polarisatie leiden, terwijl hij in zijn werk juist de dialoog zou opzoeken. Voor Sonna is de tentoonstelling vooral een oefening in hoe we onszelf in de ander tegenkomen. De vraag is evenwel: wie is hier ‘de ander’, en met wie en vanuit welk perspectief wordt hier de dialoog aangegaan? Met andere woorden: welk publiek heeft de kunstenaar primair in gedachten – en daarmee ook het museum?

beeld: Yvette Kopijn & Pim Deul

Een tweede kanttekening die wij willen plaatsen is dat de tentoonstelling ‘1525’ wordt aangekondigd binnen het kader van het platform Musea Bekennen Kleur, een platform van musea waar ook het Van Abbemuseum bij aangesloten is en dat ernaar streeft om diversiteit en inclusie duurzaam te verankeren in de museumpraktijk. Toch vielen ons juist wat betreft die museumpraktijk een aantal zaken op. Waar zijn de genodigden van kleur – in het bijzonder die van Afro-Surinaamse -en Ghanese afkomst? Is het niet hun familiegeschiedenis die in deze tentoonstelling verbeeld wordt? Verdienen zij niet een speciale plek op de opening van deze tentoonstelling?En hoe kan het dat de suppoosten niet gebriefd zijn over de kunstenaar, diens werk en de gedeelde geschiedenis die hij zichtbaar probeert te maken? Opvallend was ook de houding van de, veelal vrouwelijke, suppoosten jegens de schaarse genodigden van kleur. Zij voelden zich duidelijk niet op hun gemak in hun nabijheid, alsof zij geen bezoekers van kleur gewend zijn. Het beantwoorden van vragen bleek een pijnlijke exercitie, waarbij oogcontact met de gekleurde genodigde meermaals vermeden werd en alleen de witte mede-genodigde werd aangekeken.  

De vraag die wij hier willen stellen is: begint het verankeren van inclusie en diversiteit niet juist bij de museumpraktijk zelf: bij het betrekken van de mensen op de werkvloer bij de diversiteit en multiperspectiviteit die het museum wil uitdragen? 

Ten aanzien van de tentoonstelling zelf valt op dat er bij deze officiële opening geen welkomstwoord werd uitgesproken door een afgezant van het Van Abbemuseum, een hoogwaardigheidsbekleder of de kunstenaar zelf. Mogelijk heeft dit te maken met de voorzorgsmaatregelen die het museum moest treffen met het oog op de Coronacrisis. Toch blijft het opmerkelijk dat niet is gezocht naar een alternatieve wijze om de genodigden te verwelkomen, het hoe en waarom van deze tentoonstelling toe te lichten en de context te schetsen waarin de tentoongestelde werken begrepen moeten worden. Een eenvoudige flyer of brochure en/of een videoboodschap hadden hier uitkomst kunnen bieden. Zo’n van tevoren opgenomen boodschap had bovendien de betrokkenheid van het museum bij de thematiek van de tentoonstelling en bij de kunstenaar kunnen onderstrepen. Tijdens een persoonlijke ontmoeting met Victor Sonna hebben wij dit punt aangekaart. Sonna deelde onze mening niet en gaf aan ‘dat kunst voor zichzelf moest spreken’. Voor deze benadering valt veel te zeggen, maar het is natuurlijk wel de bedoeling dat je weet waar je naar kijkt.  

Al met al genoeg stof om te bespreken in de expertgroep van Musea Bekennen Kleur! 

Yvette Kopijn is schrijver, onderzoeker en erfgoed/educatiespecialist. Als buitenpromovenda is zij verbonden aan de Amsterdam School for Historical Studies (ASH), waar zij werkt aan een promotieonderzoek naar familie, migratie en overlevingskunst onder 3 generaties Javaans-Surinaamse vrouwen. Buiten de universiteit legde zij levensverhalen van Javaans-Surinaamse resp. Indisch/Indonesische/Molukse ouderen in het boek Stille Passanten (LM Publ. 2008) en Antara Nusa (LM Publ. 2018). Vanuit stichting Zieraad en vanuit Stichting Zieraad werkt zij aan het zichtbaar maken van ongehoorde (koloniale) verhalen en geschiedenissen. Met educatieve programma’s als Ancestors unKnown Nederland en Tracing Your Rootsnodigt zij jongeren uit om op zoek te gaan naar hun voorouders en (familie-)geschiedenis, om vanuit een stevig verankerd zelfbeeld aan hun toekomst te bouwen. Yvette Kopijn maakt deel uit van de expertgroep van Musea Bekennen Kleur.   

Pim Deul is eigenaar/oprichter van PDDLegal Adviseren & Procederen.Naast zijn juridische werkzaamhedenmaakt hij zich sterk voor ‘de zwarte zaak’. Zo is hij o.m. voorzitter van het AfroVibes Performing Arts Festival, medeoprichter van Smart Zwart Collective, een etnisch divers collectief van (invloedrijke) professionals, denkers en doeners en één van de initiatiefnemers van de Waarheid -en Transformatie Commissie, die is belast met het terugdringen van kansenongelijkheid in het onderwijs en op de arbeidsmarkt in de Amsterdamse metropool. Tenslotte is Pim Deul oprichter en curator van het kunstplatform Pimple’s Art Platform. Als kunstliefhebber gelooft hij heilig in de kracht van creativiteit als tool voor positieve identiteitsvorming onder leden van de Afrikaanse diaspora.

Recensie

Swart Gat / Gouden Eeuw (Dunguu olo – katibo-ten)    

beeld: Eddy Wenting | Plein Theater

Annemarie de Wildt, juli 2020

Veel theatermakers hebben de afgelopen maanden via Zoom aan voorstellingen gewerkt. Op Tolin Erwin Alexander had de corona lockdown een behoorlijk grote impact. Vanuit zijn quarantaine aan de andere kant van de wereld maakte hij, samen met Berith Danse, de theatrale installatie Swart Gat /Gouden Eeuw in het Pleintheater in Amsterdam-Oost.

Het theater is omgebouwd tot een corona proof installatie waar je alleen, in zo’n 20 minuten, een tocht maakt langs Marron cultuur. Als eerste kom je Tolin zelf tegen, sprekend vanaf een scherm met Zoomlogo, tussen foto’s van Nederlandse kolonisatoren op de ongebruikte theaterstoelen. Beelden en geluiden roepen de sfeer op van het oerwoud, waar Marrons, weggevlucht van de plantages, hun eigen samenlevingen creëerden. Maar ook het heden is aanwezig, via beelden van Black Lives Matter demonstraties. 

beeld: Eddy Wenting

De afgelopen maanden volgde ik Tolin Alexander via Facebook, en leefde mee met zijn isolement in Ecuador en zijn verlangen naar Suriname. Eigenlijk zou hij de afgelopen maanden voor een residency in Amsterdam-Oost zijn. Vorige zomer hadden we er nog over gepraat, toen we elkaar in Suriname ontmoetten vanwege het twinning project tussen het Amsterdam Museum en Fort Nieuw Amsterdam. Corona maakte een fysieke residency onmogelijk. Zoomend en bellend met Berith Danse, áls de wifi het even deed en hij weer wat beltegoed had, maakten ze samen Swart Gat. Na afloop van de voorstelling vertelt Berith ons over het associërende, improviserende werkproces. Bij Wikipedia vonden ze de omschrijving van een black hole: ‘acts like an ideal black body, as it reflects no light’. En zo ontstond de titel, het zwarte gat van de geschiedenis waar Alexander en Danse letterlijk en figuurlijk juist wel licht laten schijnen. In het Amsterdam Museum besloten we vorig jaar Gouden Eeuw niet meer te gebruiken, omdat het een eenzijdige ‘framing’ van de geschiedenis is. Bezien vanuit het perspectief van de Marrons is de Gouden Eeuw Katibo-ten, zoals de ondertitel luidt, de tijd van slavernij.  Swart Gat is verplichte kost voor iedereen die bezig is met het nieuwe slavernijmuseum. Deze interdisciplinaire mix van theater en expositie is een indringende en poëtische manier om aspecten van het verhaal over het (Amsterdamse) slavernijverleden te vertellen. 

De installatie staat nog tot 1 augustus en is individueel te bezoeken op vooraf aan te melden tijdslots.

Alles over de Keti Koti lezing van 2020

Op 30 juni 2020 droeg historicus en hoogleraar Karwan Fatah-Black de jaarlijkse Keti Koti lezing voor. Titel: Waar de ketenen begonnen te breken

Wil je de lezing terugzien op video? Bekijk hier de uitzending op Youtube:

Lees je de lezing liever in tekstvorm terug? Op de website van Dipsaus staat de volledige lezing gepubliceerd.

Ook sprak de historicus vooraf met het NiNsee over Keti Koti, de rol van Toussaint L’Ouverture in het Nederlandse deel van de Cariben en andere onderbelichte delen van de Transatlantische geschiedenis. Lees het hier terug.

CALL FOR PANELS: AFROEUROPEANS CONFERENCE 2021 | Brussels

The 8th biennial conference of the Afroeuropeans Network titled “Intersectional Challenges in Afroeuropean Communities” has been announced.

The Afroeuropeans Network conference will be held 7-10 July 2021 in Brussels, on the campus of the Vrije Universiteit Brussel and is organised by an international team affiliated to different universities and in collaboration with academic and non-academic partners across Brussels and beyond. 

The conference aims to consider how Afroeuropean communities are shaped by the intersections of ‘race’ and ethnicity with other markers of identification such as gender, class, sexuality, ability, age, citizenship status, language… Informed by intersectional thinking (Combahee River Collective, 1979; hooks, 1981; Crenshaw 1989) and its rejection of unidimensional perspectives in activism, policy and research, the conference explores how diverse processes of privileging and discrimination interact, making for complex and dynamic experiences of what it means to be Afroeuropean. It acknowledges that the racial and ethnic alterity of Afroeuropeans intersects with other identities (e.g. male, female, queer, working class, religious, disabled, aged…) and specifically seeks to examine to what extent these intersections create new alignments and opportunities.

Keynote speakers: Philomena Essed – Cecile Kyenge – Kehinde Andrews

Find the call for panels + more info about the conference on the website: www.afroeuropeans2021.com

Keti Koti Rotterdam: het volledige programma 26 juni – 1 juli

TALK!

LIVE uitzending vrijdag 30 juni 19:00 via facebookketikotirotterdam.nl en OPEN Rotterdam TV!

Marinierskapel

Op dinsdag 30 juni wordt vanaf 19:00 uur de jaarlijkse herdenking bij het slavernijmonument op de Lloydkade live uitgezonden met als thema Vrijheid en Identiteit. Publiek is welkom vanaf 18:00, rekening houdend met corona-maatregelen (aanmelden via info@gvgtrotterdam.nl). Met kranslegging door burgemeester Aboutaleb namens het gemeentebestuur, Gedeeld Verleden Gezamenlijke Toekomst-voorzitter Carlos Gonçalves en anderen. En met bijdragen van Mutu Puketie, Felix Burleson, Lady Shaynah en het Kwintet van de Marinierskapel. 

Lady Shaynah
Lady Shaynah

De Keti Koti Herdenking is te zien via facebookketikotirotterdam.nl en OPEN Rotterdam TV. OPEN Rotterdam TV is te zien op Ziggo 36 of KPN, XS4ALL, Telfort 1349, of Analoog op 67+ (800 MHz).

Vanwege de corona-maatregelen worden alle Keti Koti activiteiten dit jaar uitgezonden via televisie, website en sociale media, in samenwerking met OPEN Rotterdam. Voor details, zie hier.

Keti Koti TALK! is het voorprogramma van de Herdenking bij het Slavernijmonument. De uitzending van Keti Koti TALK! is op 30 juni vanaf 17:45 uur.

Presentatie: Noraly Beyer en Evita de Roode

Met:

  • Première film “Aan Allen Die Zich Hier Bevinden” door Rauwkost-Collective Gebaseerd op het gedicht “Artikel 1” van  stadsdichter Dean Bowen
  • “Het Gesprek” met Liesbeth Zegveld en Glenn Helberg, over herdenken en excuses maken
  • “De pitch” met Rotterdammers over “Wat helpt tegen racisme?”
  • De  Keti Koti Krosi Challenge
  • Het heden van het slavernijverleden: met Alex van Stipriaan over zijn nieuwe boek over Rotterdam en de slavernij, en  Spoken Word  vanaf de Vlaggenparade aan de Boompjes door Laise Sanches, Stanley Clementina en Y.M.P.
  • Winti-geestelijke Marian Markelo met een gebed door de kabra neti
  • Batuku é nos Alma m.m.v. Edna Moniz, Maria da Luz M. de Carvalho, Maria Helena de Pina, Zeferina F. Moreira, Ana Maria Sanches, Maria dos Anjos Gomes, Adelina Sanches, Ana M. Mendes Varela, Idalina Sanches Semedo, Maria Barros, Maria do R. dos Santos Carvalho 

Beleef Keti Koti TALK! mee via WEBFacebookYoutube en TV!

OPEN Rotterdam TV is te zien op de Ziggo 36 of KPN, XS4ALL, Telfort 1349, of Analoog op 67+ (800 MHz).

Keti Koti Programma

26 juni 19:30Keti Koti Manspasi Kerkdienst was live te zien op facebook. Kijk hier terug.
30 juni 17:45Keti Koti TALK! Première op FacebookTV en op deze homepagina (en terugkijken)
30 juni 19:00Keti Koti Herdenking LIVE! op FacebookTV en op deze pagina (en terugkijken)
1 juli 14:00 en 20:00Keti Koti Festival TV première en herhaling op TV en web 

Keti Koti Dialoogtafel

We moeten samen de stenen uit het verleden oprapen, zodat onze kinderen er
niet over struikelen.

Surinaams gezegde

Sinds 2007 brengt de stichting Keti Koti Tafel gemiddeld 1000 personen in het land bij elkaar om een persoonlijke dialoog te voeren over de gedeelde slavernijgeschiedenis. Het landelijk Kennisplatform Integratie & Samenleving (KIS) en Movisie hebben inmiddels de Keti Koti Tafel geselecteerd en aanbevolen als een effectieve interventie ter bestrijding van discriminatie en racisme.

Actueel – Keti Koti Tas voor huiskamerdialogen:

In Juni 2020 zijn er honderden Black Lives Matter demonstraties gehouden over de hele wereld, waaronder in Nederland. Omdat de pandemie het onmogelijk maakt om grootschalige bijeenkomsten te organiseren waarin hier op community vivo over wordt gepraat, heeft de stichting Keti Koti Tafel een een alternatieve gespreksindicator bedacht: de Keti Koti Tas, samengesteld ten behoeve van een huiskamer-viering van de afschaffing van de slavernij en persoonlijke dialoog over de erfenis van ons gedeelde slavernijverleden.

In de Keti Koti dialoogtas zit een bijna kant en klare Surinaamse maaltijd (bestaande uit vegetarische pindasoep en een stuk boyo als dessert), een uitgebreide en informatieve handleiding met toelichting op de bijbehorende rituelen, de uitleg van het dialoogthema en met prikkelende vragen over het verleden, het heden en de toekomst. Rekening houdend met de huiselijke context waarin Keti Koti nu gevierd zal worden heeft de stichting Keti Koti Tafel dialoogvragen voorbereid die voor familieleden, vrienden en buren een veilige aanleiding zullen vormen om elkaar persoonlijk weer anders te leren kennen.

Locaties: OSCAM, Amsterdam Museum, Muiderkerk Amsterdam.

Waar en wanneer vindt de Keti Koti dialoogtafel plaats?

De Keti Koti Tas wordt in meerdere steden in het land verspreid, nadat deelnemers zich vooraf hebben aangemeld, zodat alle deelnemers op die dag in hun huiskamer of aan hun keukentafel zelf de afschaffing van de slavernij kunnen vieren en reflecteren op vragen die verband houden met die geschiedenis. Naast deze huiselijke setting zullen de initiatiefnemers van de Keti Koti Tafel op woensdag 1 juli vanaf 18.00 uur via een live-stream vanuit Het Nationale Theater in Den Haag een Keti Koti Tafel en Keti Koti dialoog faciliteren, zodat de honderden huiskamers virtueel met elkaar verbonden worden in een nationale Keti Koti dialoogtafel.

Tas gemist? No Spang! Lees hieronder de uitleg over de dialoog De Kon Na Leti waarmee je met eigen ingrediënten de dialoog kan aangaan.

De Keti Koti Tafel is een initiatief van Mercedes Zandwijken en dr. Machiel Keestra, geïnspireerd op de joodse Seider-tafel en het Amerikaanse Kwanzaa.

Amsterdam en Slavernij

De stad Amsterdam was vanaf het begin van de zeventiende eeuw tot met de afschaffing van slavernij in 1863 nauw betrokken bij de trans-Atlantische slavenhandel en slavernij in West-Indië. Als belangrijkste zetel van de West-Indische Compagnie (WIC) en mede-eigenaar van de Sociëteit Suriname was Amsterdam actief betrokken bij de trans-Atlantische slavenhandel. Daarnaast waren talloze Amsterdammers direct of indirect bij deze handel betrokken. De weerslag van deze betrokkenheid vind je in de Amsterdamse archieven. De archieven van de stad, van handelshuizen, familiearchieven en niet in de laatste plaats in de notariële archieven.

Met Amsterdam en slavernij wil het Stadsarchief Amsterdam laten zien wat voor type bronnen er over de slavenhandel en slavernij te vinden zijn. Van plantage-inventarissen, ongepubliceerde manuscripten tot ooggetuigen van mishandeling aan boord van slavenschepen.

Naast een overzicht is deze website tevens bedoeld als startpunt voor verder onderzoek naar de slavenhandel en slavernij in de Amsterdamse archieven.

Het online stadsarchief is hier beschikbaar.
In het Stadsarchief zijn nog veel documenten te vinden met betrekking tot de Trans-Atlantische slavenhandel en slavernij in het Caribische gebied, zoals:

– Surinaamse plantages in het Stadsarchief Amsterdam (PDF)

– Documenten over slavenschepen (1596-1792) in het Stadsarchief Amsterdam (PDF)

– Inventaris van de op Suriname betrekking hebbende stukken in het Stadsarchief Amsterdam (samengesteld door en met inleiding van Jean Jacques Vrij)